بودند ، جمع ميگردد به عبارت آخرى روح الهى در پيكرى پليد محبوس ميماند « 1 » . آنگاه عيسى نورانى ، « عالم عقل » ( خرذيشهر ) مأمور مىشود ، كه گهمرد ( آدم ) را از خواب برانگيخته و او را از احوال جهان و سرشت مخصوص خود و سرنوشتى كه دارد ، آگاه كند « 2 » اين عيسى نورانى را « پدر » خلق نكرده است ، بلكه خدايان درجهء دوم او را آفريده‌اند ( از قبيل پيامبر ، مادر حيات ، انسان نخستين ، روح زنده ) . بنابر قول كومون « 3 » ، : « مانويان را در اين باب تمثيلى عجيب است ، چه گويند : شهادت مسيح نمونه‌ايست از رنج جوهر الهى ، كه در مواد عالم منتشر است و « هر روز متولد شده ، رنج ميكشد و ميميرد » ( اوديوس « 4 » ، دوفيد « 5 » ، 34 ) و اين جوهر الهى در شاخه‌هاى درآمده ، معلق ميگردد و شبيه آن وجود مطلوب است « 6 » و در ميوه و سبزيها حلول كند . بر سر سفره‌ها آيد ( ايضا ) « 7 » و در اجزاء غذاها به كار رود و در اين صورت او را مانويان « عيسى بردبار » ميخوانند . آدم در هنگام بينوايى فرياد برآورد : « نفرين بر خالق بدن من ، كه جانم را زندانى كرده است و نفرين بر طاغيانى ، كه مرا بغلامى انداخته‌اند » « 8 » . عاقبت آدم نجات‌يافته وارد بهشت ميگردد « 9 » . اين شرحيكه ما از عقايد مانويه در باب تكوين جهان ذكر نموديم ، مأخوذ از منابع سريانى و عرب است ، كه از روى مندرجات قطعات پهلوى تورفان آن را تكميل نموده‌ايم . در كتاب كفلايه « 10 » فهرست كامل خدايان مسطور است و مشتمل بر

--> ( 1 ) - كومون ، ص 46 . ( 2 ) - در يك قطعه ( S 9 ) اوهرمزد ، كه انسان اول است ، بجاى عيسى داراى اين سمت است ( ر ك هنينگ ، يك سرود مانوى ، ص 222 ) . ( 3 ) - ص 48 . ( 4 ) - Evodius . ( 5 ) - De fide . ( 6 ) - August . contr . Faust XX . 2 ( 7 ) - XX 13 ( 8 ) - تئودور ، كومون ، ص 49 . ( 9 ) - هنينگ ، همان كتاب ، ص 224 و 225 . ( 10 ) - شميدت - پولوتسكى ، ص 62 و ما بعد .